zondag 3 februari 2019

Geef je verzet op

Wanhoop als keerpunt in je leven. 
Uitzichtloosheid die tot capitulatie brengt.
Leg je wapens neer en geef het verzet tegen de realiteit op.

Dat ‘opgeven van verzet’ werd de grootste en allesbepalende omkeer in mijn eigen leven. Want door wanhoop én overgave werd ik gedwongen tot acceptatie van mijn realiteit.

En acceptatie is het sleutelbegrip,
hét essentiële ingrediënt voor welzijn en geluk.


Maakbaarheids-denken
Ik zie zoveel mensen vechten tegen het leven. Voor sommigen is het hele leven een worsteling. Ze werken keihard om tegenwicht te geven aan ongewenste omstandigheden. Continue zitten ze in de actie-modus, de oplossingsgerichte verander-modus, het verzet. Verzet tegen de realiteit: oplossingen bedenken, hulp zoeken, afleiding zoeken (en daardoor verslavingen ontwikkelen), mensen in hun omgeving proberen te veranderen, kortom, alles wordt uit de kast gehaald om de pijn af te wenden of op z’n minst te verminderen. Dit alles komt voort uit het maakbaarheids-denken. Als je meent recht te hebben op een onbezorgd leven, ben je ten diepste verongelijkt als het niet zo gaat en roept het verzet op.

Verzet kan zich ook anders uiten. Ik ken ook mensen die hun pijn koesteren, zich er volledig mee identificeren. Want, zo menen zij: ‘God pijnigt ons omdat hij ons liefheeft.’ Dus is pijn en gebrokenheid kenmerk van het ware, onafgebroken onderwerp van gesprek, hangt het zwaard van Damocles altijd boven hun hoofd en hebben ze zo hun mening over mensen die op dat moment geen lijden ervaren.
Ook dat alles valt onder verzet, namelijk: verzet tegen het leven. Dit verzet tegen het leven komt voort uit ‘aangeleerde hulpeloosheid’: ik kan er toch niks aan doen, mijn leven is in Gods hand, we zien wel hoe het loopt, het leven is immers een ‘tranendal’, ik ben slachtoffer van mijn omstandigheden.
En het klassieke huwelijksformulier wat gelezen wordt bij de kerkelijke inzegening van een huwelijk, geeft een verliefd stelletje niet veel hoop voor hun toekomst: “Aangezien de gehuwden gewoonlijk velerlei tegenspoed en kruis vanwege de zonde overkomt...” Banger kan je niet gemaakt worden voor dat dreigende zwaard! En angst leidt onherroepelijk tot extrinsieke motivatie voor het leven, het versterken van je ego (zie verderop). En daarbij leidt angst tot nog meer angst. Een selffulfilling prophecy, oftewel: wat je uitstraalt trek je naar je toe, datgene waar je bang voor bent wordt realiteit.

pijn  x  verzet  =  lijden

Pijn staat voor alles wat we onaangenaam vinden in ons leven, ook fysieke pijn. Ons werk, onze partner, onze financiële situatie, een ziekte of psychiatrische diagnose, het verlies van een dierbare, onze jeugd, ons leven in zijn geheel, kortom alles wat zich aandient, maar wat we als vervelend ervaren.

Groeipijn
De mate en aard van pijn verschilt per mens, maar een ding is zeker: zo lang als we leven zullen er momenten van pijn voorbij komen. En ten diepste willen we dat niet, roept het verzet op, bieden we automatisch weerstand, komen we in actie, gaat het ons volledig beheersen, wordt het onze identiteit.

En hier ligt de crux, want ons verzetten tegen de realiteit, de pijn zoals die is op dat moment, zorgt ervoor dat er een kloof ontstaat tussen hoe ons leven is en hoe we zouden willen dat het is. Dat zegt de formule ook: hoe groter ons verzet, hoe groter ons lijden. Hoe sterker we wensen dat onze realiteit anders is, hoe groter ons lijden. 
En verrassend genoeg laat de formule ook zien dat bij nul verzet, er geen sprake is van lijden.

pijn  x  0  =  0

Dat verklaart waarom sommige mensen in de meest erbarmelijke omstandigheden toch geluk kunnen ervaren. Mensen die verlamd in een rolstoel zitten, toch van het leven kunnen genieten. Mensen die een geliefde moeten missen, toch het leven oppakken en weer kunnen lachen. Mensen die van een uitkering rond moeten komen, toch rust en geluk uitstralen.

Zij hebben het verzet tegen de realiteit opgegeven,
de wens opgegeven dat die realiteit anders is dan dat hij is.
Dat is acceptatie.
Acceptatie is het sleutelbegrip om onze cyclus van lijden te verbreken.

Acceptatie heeft overigens niets te maken met tolerantie of iets niet meer erg vinden. Ook heeft het niets te maken met lijdelijkheid of slachtoffer-gedrag. Maar acceptatie is overgave aan het hier en nu, aan dat waar we op geen enkele manier onderuit kunnen.
Vechten tegen pijn helpt niet, je geeft het daarmee alleen maar meer kracht, meer energie. Beter is het om terug te stappen in heelheid, terug te stappen in het oog van de orkaan, als waarnemer naar jezelf te kijken vanuit dat stille middelpunt. Dat is ten diepste acceptatie. (lees: Jezelf zijn is goed genoeg)

Ook hoort bij acceptatie een diep besef dat ieder lijden een groeimogelijkheid in zich heeft. Noem het groeipijn. Zo leidt acceptatie ook naar de juiste mogelijkheden om alsnog de pijn te verminderen. Maar daarvoor is eerst acceptatie en ontspanning nodig, een openstaan voor nieuwe mogelijkheden. In plaats van uit onmacht nieuwe wegen inslaan, sta je in contact met je intuïtie en weet je als vanzelf wat de juiste weg is.
Daarbij maakt alles en iedereen deel uit van het grotere geheel. Jouw groeipijn staat niet op zichzelf, maar is onderdeel van een collectieve groeipijn.


Van ‘doen’ naar ‘zijn’
Van jongs af aan wordt de focus gelegd op ons gedrag. Hoe klein onze kinderen ook zijn, we complimenteren hen voor wat ze doen en voor wat ze kunnen: Wat knap dat je al een blokkentoren kunt bouwen, Goed dat je zo’n mooi cijfer gehaald hebt,…. Dit lijken onschuldige aanmoedigen om onze kinderen te motiveren, maar in feite demonstreren we: als je dingen goed doet dan zijn we enthousiast over je. In het nog onontwikkelde kinderbrein wordt dit opgeslagen als: ik word gewaardeerd op basis van wat ik doe. En daarmee is onze hang om resultaten te leveren en output-gerichtheid geboren. 

Onze intrinsieke motivatie wordt ingeruild voor extrinsieke. 

Dit zet zich door in de rest van onze jeugd en onze volwassenheid. Op school worden we becijferd voor onze prestaties, in competities aangemoedigd beter te presteren dan de rest en ook in onze latere loopbaan worden we afgerekend op onze output en resultaten. Om nog maar te zwijgen over meningen en oordelen van anderen waardoor wij ons laten leiden en ons leven vorm geven. 

Most people are other people.
Their thoughts are someone else's opinions,
their lives are mimicry,
their passions are quotations.

Oscar Wilde

Juist deze nadruk op het doe-niveau trekt ons weg van het zijn-niveau. En het gevaarlijke van deze output-gerichtheid is dat ons ego groeit. We hebben onze persoonlijkheid, ons ego nodig om onze plek in dit leven in te nemen, maar uiteindelijk draait het om onze ziel, onze intrinsieke motivatie, onze eigenheid en puurheid. En door alleen extrinsieke motivatie te stimuleren, groeien er ontelbare lagen ego-jassen om onze ziel heen, waardoor we onszelf op den duur niet meer kennen. We leven het leven wat anderen voor ons bedacht hebben. We leven op basis van de mening en beoordeling van anderen en kunnen zelf geen keuzes meer maken.

We kunnen onszelf en onze kinderen beter gaan beoordelen op dit zijns-niveau, met als streven het verbeteren van dit zijn: Je wordt blij van blokkentorens bouwen he?, Wat fijn dat je zo enthousiast bent om te leren,…. Dus met de vraag ‘hoe ervaar je het’ versterk je het zijn-niveau van je kinderen en daarmee hun identiteit. Daar krijg je evenwichtige kinderen en volwassenen van, die staan voor hun keuzes, omdat ze weten waar hun motivatie vandaan komt.

Stop met doen
Pijn hoort bij het leven. Pijn is ons gegeven om te groeien. Te groeien in zelfbewustzijn, te groeien in hart-bewustzijn, te groeien ook in wijsheid en mens-zijn. Je zou kunnen zeggen: je wordt er een mooier en gelukkiger mens van.

We kunnen pijn niet veranderen, maar wel de manier waarop we omgaan met pijn. Niet de inhoud, de mate of de frequentie van die pijn, maar wel hoe we ons innerlijk tot die pijn verhouden.


Wanhoop is een eindstation. Je kan niet meer (doen), je wilt niet meer (doen). Een punt waar je niet anders kunt dan opgeven, daar stopt het. Maar ook wanhoop heeft een doel: jou een time out geven van al je strijden en verzet. Een break waarin overgave en acceptatie hun plek kunnen innemen en een geweldige basis vormen om gewoon te zijn met wat er is.

Tijd om jezelf niet meer in de weg te zitten,
om in het stille middelpunt van de orkaan te stappen
en jouw pijn als objectieve waarnemer te bekijken.

Je bent nooit het slachtoffer van je pijn.
Je hebt altijd een keus.

Verzet geeft lijden.
Het opgeven van verzet geeft acceptatie.
Acceptatie geeft bevrijding.

En bevrijding is een keus.

Om wie jij bent,
in liefde,
Henny


3 opmerkingen: